Τι είναι η Συστημική Θεραπεία;

Μια σύγχρονη προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία που εστιάζει στις σχέσεις και τα συστήματα

Η συστημική ψυχοθεραπεία είναι ο τρόπος να εστιάσουμε το θεραπευτικό βλέμμα από το ΄άτομο΄ στο ΄όλον΄ από την ατομικότητα στην ολότητα, δίνοντας έμφαση στην διαδραστικότητα των σχέσεων των μελών μέσα στα συστήματα (οικογένεια, ζευγάρι, σχολείο, εργασία, κοινότητα κτλ)

Η συστημική θεραπεία είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που βασίζεται στην αρχή ότι τα άτομα δεν μπορούν να κατανοηθούν μεμονωμένα, αλλά μόνο στο πλαίσιο των σχέσεων και των συστημάτων στα οποία ανήκουν.

Αντί να εστιάζει αποκλειστικά στο άτομο, η συστημική προσέγγιση εξετάζει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των μελών μιας οικογένειας, ενός ζευγαριού ή άλλων κοινωνικών ομάδων. Αυτή η προσέγγιση αναγνωρίζει ότι τα προβλήματα συχνά προκύπτουν και διατηρούνται μέσω των προτύπων επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης.

Βασικές Αρχές

ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ;

Η Συστημική Θεραπεία είναι η εφαρμογή της Συστημικής θεωρίας, ενός επιστημονικά σύγχρονου μοντέλου κατανόησης της πραγματικότητας τον χώρο της ψυχικής υγείας. Εμφανίστηκε την δεκαετία του ’40 και έστρεψε την ψυχολογική ματιά από τις προσωπικές ιδιότητες στις σχέσεις. εμπλουτίζοντας την ατομική, ομαδική και  οικογενειακή συμβουλευτική και την ψυχοθεραπεία.

Η  Γενική Θεωρία των Συστημάτων, όπως διατυπώθηκε το 1968 από τον βιολόγο Ludwig von Bertalanffy, εστίασε στην έννοια της ολότητας, της διαφοροποίησης, της ιεραρχικής ταξινόμησης, των ορίων κτλ, έννοιες που μπορούν να εφαρμοστούν σε όλο σχεδόν το φάσμα των επιστημών για την μελέτη και κατανόηση όλων των συστημάτων. Η Γενική Θεωρία των Συστημάτων, προέκυψε από τον συγκερασμό τριών διαφορετικών επιστημονικών πεδίων, της βιολογίας, της πληροφορικής και της κυβερνητικής. Δεν εστιάζει πια η επιστημονική ματιά μόνο στα δομικά στοιχεία ενός οργανισμού (βιολογία) αλλά ενδιαφέρει ο τρόπο που οργανώνεται αυτός, ποιες πληροφορίες επικοινωνούνται για αυτόν (πληροφορική) και με ποιον τρόπο αυτοδιορθώνεται (κυβερνητική ελέγχου/ανάδρασης), έτσι ώστε πραγματοποιείται η μετάβαση από την ‘αναλυτική΄ σκέψη στην συστημική.   

ΤΙ ΟΡΙΖΕΤΑΙ ΩΣ ΣΥΣΤΗΜΑ;

Σύστημα θεωρείται το σύνολο των στοιχείων που βρίσκονται σε αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση.

Μια οικογένεια, μια θεραπευτική ή εργασιακή ομάδα, μια σχολική τάξη, μια επιχείρηση, οι κάτοικοι μιας περιοχής είναι ένα ανθρώπινο σύστημα. Το κάθε σύστημα λειτουργεί τόσο βάση της εσωτερικής δομής του, όσο και βάση της αλληλεπίδρασης του με το εξωτερικό περιβάλλον. Η αλληλεπίδραση αυτή είναι μια από τις χαρακτηριστικές ιδιότητες ενός συστήματος. Κάθε αλλαγή σε κάποιο στοιχείο του συστήματος επιφέρει αλλαγές σε ολόκληρο το σύστημα (Bateson,1972).
Με αυτή την θεώρηση κάθε φαινόμενο μελετάται ως όλον και με τη λογική της κυκλικής σχέσης και όχι της γραμμικής αιτιότητας. Μελετάμε τις σχέσεις των μερών με το ‘όλον’ αλλά και τις σχέσεις του κάθε συστήματος με τα υπερ-συστήματα και το περιβάλλον του, γεννιόμαστε και εξελισσόμαστε μέσα σε συστήματα. Σε κάθε σύστημα το κάθε μέλος συνδέεται με τα άλλα μέλη σε ένα πλέγμα σχέσεων που υπερβαίνουν το κάθε μέλος ξεχωριστά.

Τα συστήματα είναι συνήθως ομάδες ισχυρής επιρροής, με κυρίαρχη την οικογένεια. Η οικογένεια όπως και κάθε ζωντανό σύστημα, δεν είναι μόνο τα άτομα που μένουν μαζί, αλλά ένα σύνολο με δική του δομή, δικούς του κανόνες και στόχους. Τα μέλη μιας οικογένειας αλληλοεπηρεάζονται και αλληλο-προσδιορίζονται με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε η κατανόηση της συμπεριφοράς του ενός είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την συμπεριφορά κάποιου άλλου μέλους.

Συστημική Προσέγγιση στην Ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία είναι το μοντέλο θεραπείας εκείνο που εστιάζει στον άνθρωπο ως μέρος ενός ευρύτερου πλαισίου σχέσεων (συστήματος), αντί ως μεμονωμένη οντότητα. Όλα τα συμπτώματα, οι δυσκολίες, οι αλλαγές που μπορεί να παρουσιάσει ένα άτομο στην προσωπική του πορεία και εξέλιξη είναι σε άμεση αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση με τα σημαντικά συστήματα στα οποία ανήκει (οικογένεια, ζευγάρι, εργασιακό περιβάλλον κτλ.)

Στο επίπεδο της θεραπευτικής σχέσης είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε το αίτημα για βοήθεια του ατόμου ή της οικογένειας, σε σχέση με τους ρόλους και τη θέση του καθενός στο συγκεκριμένο σύστημα όπως διαμορφώνονται στο εδώ και τώρα ή όπως έχουν διαμορφωθεί από το παρελθόν.

Με την εφαρμογή της συστημικής προσέγγισης στην ψυχοθεραπεία διευρύνεται πολύ το πλαίσιο αναφοράς του ατόμου αλλά και το πεδίο δράσης του θεραπευτή. Το άτομο βγαίνει από την άδικη θέση του προβληματικού εκείνου που από δική του και μόνο αδυναμία δεν μπορεί να προχωρήσει στην ζωή του, χωρίς όμως να αφαιρεί την προσωπική ευθύνη. Η ανάληψη της προσωπικής ευθύνης σημαίνει τη δύναμη να διαμορφώνει το άτομο ένα λειτουργικό ΄σχετίζεσθαι΄ στο σήμερα χωρίς τον φόβο της αναφοράς σε παρελθόντα δυσλειτουργικά μοτίβα σχέσεων. Η προσωπική πορεία του συν-διαλέγεται και συντονίζεται με τις εξελικτικές φάσεις των αντίστοιχων συστημάτων που ζει και αναπτύσσεται.

Συστημική ατομική ψυχοθεραπεία

Κατανόηση και αλλαγή του ατόμου μέσα από σχέσεις, ρόλους και μοτίβα που επαναλαμβάνονται.

Συστημική ομαδική ψυχοθεραπεία

Θεραπευτική αλλαγή μέσα από αλληλεπίδραση, σχέσεις και κοινή εμπειρία της ομάδας.

Συστημική ψυχοθεραπεία ζεύγους

Εστίαση στα πρότυπα αλληλεπίδρασης και στη δυναμική των σχέσεων

Συστημική οικογενειακή ψυχοθεραπεία

Εργασία με οικογένειες και ζευγάρια για την αντιμετώπιση δυσκολιών και τη βελτίωση επικοινωνίας

Πότε είναι κατάλληλη η Συστημική Θεραπεία;

Η συστημική θεραπεία μπορεί να βοηθήσει σε πολλές καταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων:

  • Οικογενειακές δυσκολίες και συγκρούσεις
  • Προβλήματα επικοινωνίας στο ζευγάρι
  • Διαζύγιο και διαχωρισμό
  • Προβλήματα συμπεριφοράς παιδιών και εφήβων
  • Κατάθλιψη και άγχος
  • Απώλεια και πένθος
  • Χρόνιες ασθένειες
  • Μεταβατικά στάδια ζωής

Πώς λειτουργεί;

Στη συστημική θεραπεία, ο θεραπευτής εργάζεται συνήθως με ολόκληρη την οικογένεια ή το ζευγάρι, αν και μπορεί να εργαστεί και με άτομα μεμονωμένα. Οι συνεδρίες εστιάζουν στην:

  1. Κατανόηση των προτύπων: Εξέταση των επαναλαμβανόμενων προτύπων συμπεριφοράς και επικοινωνίας
  2. Αναγνώριση δυνατών σημείων: Εντοπισμός και ενίσχυση των πόρων και των δυνατών σημείων του συστήματος
  3. Δημιουργία αλλαγής: Ανάπτυξη νέων τρόπων αλληλεπίδρασης και επίλυσης προβλημάτων
  4. Προώθηση της αυτονομίας: Ενίσχυση της ικανότητας του συστήματος να λύνει τα δικά του προβλήματα

Η διάρκεια της θεραπείας ποικίλλει ανάλογα με τις ανάγκες κάθε οικογένειας ή ζευγαριού, αλλά συχνά η συστημική θεραπεία είναι σχετικά βραχυπρόθεσμη, εστιάζοντας στην επίλυση συγκεκριμένων προβλημάτων.